लोणी रुपाली भालेराव मानवी जीवनात संवाद हा परस्पर संबंधांचा आधारस्तंभ आहे.तो विचारांची देवाणघेवाण, भावनिक जोडणी,आणि समस्या निवारण करून नातेसंबंध दृढ करतो संवादामुळे माणसाला सामाजिक अस्तित्व मिळते,तणाव कमी होतो आणि वैयक्तिक व व्यावसायिक विकासासाठी योग्य निर्णय घेण्यास मदत होते मानवी जीवनात संवादाचे महत्त्व: नातेसंबंध दृढ करणे:कुटुंब,मित्र आणि सहकाऱ्यांशी संवाद साधल्यामुळे जवळीक वाढते आणि परस्पर विश्वास निर्माण होतो.आजच्या आधुनिक आणि गतिमान युगात तंत्रज्ञानाने जग जवळ आले असले,तरी माणसांमधील प्रत्यक्ष संवाद मात्र दुरावत चालला असल्याचे चित्र सतत डोळ्यासमोर फिरकत राहते कसे चालले आहे.
छाया रेखांकन ईश्वरी भागवत
नेहमीचा ऋणानुबंध असलेल्या लोकांकडून अनेक नेहमीचे वाक्य क्वचितच कानावर पडतात.त्यातला निखालस मुक्त संवाद लोप पावला आहे.मानवी जीवनातील संवादाचे महत्त्व आणि डिजिटल क्रांतीमुळे त्यात आलेले अंतर यावर प्रकाश टाकला तर एकेकाळी लोक समोरासमोर बसून तासनतास गप्पा मारत असत,परस्परांच्या सुख-दुःखात सहभागी होत असत,परंतु आज मोबाईल आणि सोशल मीडियाच्या अतिवापरामुळे ही परिस्थिती पूर्णपणे बदलली आहे.
आपण एकाच घरात असूनही एकमेकांशी न बोलता मोबाईलच्या स्क्रीनमध्ये मग्न असतो,ज्यामुळे नात्यांमधील ओलावा कमी होत चालल्याचे स्पष्ट दिसून येते.संवाद म्हणजे केवळ शब्दांची देवाणघेवाण नसून ती दोन व्यक्तींना समूहांना जोडणारी एक महत्त्वाची प्रक्रिया आहे.
जेव्हा दोन व्यक्ती एकमेकांकडे बघून बोलतात, तेव्हा त्यांच्या डोळ्यांतील भाव, आवाजातील चढ-उतार आणि चेहऱ्यावरील हावभाव संवादाला अधिक जिवंत बनवतात.डिजिटल युगात आपण टेक्स्ट मेसेज किंवा इमोजीच्या माध्यमातून भावना व्यक्त करण्याचा प्रयत्न करतो, परंतु त्यात प्रत्यक्ष भेटीत असणारा जिवंतपणा नसतो.
मोबाईलच्या अतिवापरामुळे आपल्याकडे बोलण्यासाठी शब्द आहेत,पण ते ऐकण्यासाठी वेळ नाही,अशी स्थिती निर्माण झाली आहे. सण-उत्सव किंवा वाढदिवसाच्या शुभेच्छा देखील आता केवळ 'फॉरवर्ड' मेसेज पुरत्या मर्यादित राहिल्या आहेत, ज्यात वैयक्तिक आपुलकीचा अभाव जाणवतो.
आधुनिक डिजिटल काळात एकमेकांशी होत असलेला संवाद खूप कमी झालेला आहे विविध प्रसंगांच्या माध्यमातून हे सिद्ध झाले आहे की,आपण आभासी जगात इतके गुंतलो आहोत की आपल्या शेजारी बसलेल्या माणसाचे मन जाणून घेण्यास विसरलो आहोत.
कार्यक्रमांमध्ये किंवा प्रवासात असतानाही लोक एकमेकांची विचार पूस करत नाही मोबाईलमध्ये डोके खुपसून बसलेले दिसतात.या प्रवृत्तीमुळे समाजात एकाकीपणा वाढत चालला असून नात्यांमध्ये दुरावा निर्माण होत आहे. जर आपल्याला आपली नाती टिकवायची असतील आणि मानसिक आरोग्य जपायचे असेल,तर आपल्याला पुन्हा एकदा प्रत्यक्ष संवादाकडे वळावे लागेल.
एकमेकांशी मनमोकळेपणाने बोलणे, समोरच्याचे ऐकून घेणे आणि एकमेकांना बोलण्यासाठी वेळ देणे ही आजच्या काळाची गरज बनली आहे.जो व्यक्ती समोर असतो त्याच्याशी बोलायला वेळ नसतो परंतु जो व्यक्ती आपल्यापासून काही अंतरावर असतो त्याच्याशी आपण मोबाईल मध्ये असणाऱ्या व्हाट्सअप रुपी चॅटिंग सिस्टीम ने संवाद साधत असतो.
शेवटी,हे वृत्त आपल्याला एक महत्त्वाचा संदेश देतो की, तंत्रज्ञान हे संवादाचे साधन असावे, परंतु संवादाला पर्याय असू नये.डिजिटल क्रांतीचा वापर प्रगतीसाठी जरूर करावा, पण त्या नादात आपल्यातील माणुसकी आणि संवादाची संस्कृती हरवू देऊ नये. निखळ संवाद हाच नात्यांचा खरा पाया आहे आणि तो टिकवण्यासाठी प्रत्येकाने जाणीवपूर्वक प्रयत्न करणे आवश्यक आहे. म्हणूनच, कसे चालले आहे.... ही हाक आजच्या डिजिटल युगात अत्यंत समर्पक ठरते, जी आपल्याला पुन्हा एकदा मानवी मूल्यांची आठवण करून देते.
